By A Web Design

Spółki pracownicze (dalej SP) powstały w wyniku publicznie artykułowanych aspiracji partycypacyjnych pracowników we własności i zarządzaniu. Potwierdzają to wyniki badań kadry menadżerskiej z 2008r, gdzie za udziałem w zarządzaniu reprezentacji pracowniczej wypowiedziało się 84.7% badanych (por. P. Ruszkowski, red., Oblicza polskiego konserwatyzmu, Wyd. UKSW).Firmę uznaje się za SP, gdy należy do niej min 1/3 pracowników, a spółka posiada znaczący pakiet udziałów danego podmiotu gospodarczego. W praktyce SP powstaje, gdy załoga ma ok. 30% udziału we własności.

Koncepcja SP pojawiła się w Polsce w 1981 (idea samorządności pracowniczej). W 1990 opracowano społeczny projekt ustawy, który wprowadzał kategorię SP do gospodarki. W ramach przyjętej koncepcji rządowej uwłaszczenia załóg SP umożliwiła pracownikom przeds. prywatyzowanych zakup akcji z 50% zniżką, a w końcu darmowych. Pracownicy mniejszych firm dostali szansę ich leasingowania, co spowodowało powstanie ok. 1500 spółek z udziałem własności pracowniczej. Okazało się, że działania te nie doprowadziły do powstania SP w znaczeniu firm o odpowiednim udziale pracowników we własności. Darmowe akcje pracownicy sprzedawali natychmiast po ich otrzymaniu. Natomiast badania M. Jarosz z 1999 dowodzą, że w spółkach powstałych w wyniku leasingu, pracownicy sprzedawali swe akcje menedżerom średnio po 3 latach. (M. Jarosz, SP, ISP PAN, Warszawa, 1996; M. Jarosz, Prywatyzacja w Polsce 1990-2002, ISP PAN, Warszawa, 2002). Podobne konkluzje wskazuje J. Gardawski (Leasingowe SP i ich prezesi, [w:] W. Kozek, J. Kulpińska, Zbiorowe stosunki pracy w Polsce, WN Scholar, W-wa, 1998).

Aktualna struktura własnościowa SP nie jest znana. Od 10 lat nie są prowadzone żadne reprezentatywne badania na ten temat (Bad. przeprowadzone w 2004 przez MSP nie obejmuje struktury własności). Brak zainteresowania ze strony MSP ówczesny minister W. Jasiński tłumaczył niemożnością ingerencji w SP firm prywatnych (Interp. 3432, 2006).

Nie znamy zatem doświadczeń zarządczych, właścicielskich i efektów ekonomicznych tej fazy prywatyzacji pracowniczej(PP). Jednakże SP można zdecydowanie odróżnić od pozostałych. ze względu na atmosferę przedsiębiorczości i konkurencyjności(badania z 1993-P.Ruszkowski, Społeczne aspekty własności pracowniczej, [w:] L. Gilejko (red) Partycypacja i akcjonariat pracowniczy w Polsce, W-wa 95).

Jedną z przyczyn niskiej skuteczności rządowego programu PP było pominięcie elementu edukacyjnego w procesie tworzenia SP. W związku z powyższym istnieje konieczność stworzenia rozbudowanych programów informacyjno-edukacyjnych, adresowanych do świadomości pracowników, akcentujących wartość dodaną akcjonariatu pracowniczego. Chodzi o ograniczenie skali antagonizmu między kapitałem a pracą, propagowanie nowego typu społecznej odpowiedzialności właścicielskiej oraz wprowadzanie rozwiązań partycypacyjnych w systemie zarządzania (por.P.Ruszkowski, Prywatyzacja pracownicza, ale jaka?, „Rzeczpospolita”.2010).

Istotą sukcesu SP na zachodzie jest połączenie udziału we własności z partycypacją w zarządzaniu, dzięki temu powstaje nowy typ odpowiedzialności biznesowej, co jest widoczne w sferze stosunków pracy, stosunków z klientem oraz wynikach ekonomicznych. Firmy tego typu zyskują korzystne przesłanki ekspansji np. hiszp. Grupa Spółdzielni Mondragon, czy bryt. koncern transportowy National Freight Corporation (por.S.Martin, D.Parker, The Impact of Privatisation, Routledge, London, 97).

Program PP z 2010r. stwarza system udzielania gwarancji i poręczeń spółkom z udziałem pracowników i JST, traktując SP jako wysoki stopień dojrzałości biznesowej. Aktualnie trwają przekształcenia własnościowe w br. elektroenergetycznej i ciężkiej chemii. Główne plany prywatyzacyjne rządu dotyczą górnictwa węgla kamiennego, PKP oraz Poczty Polskiej. W/w branże charakteryzują się silnym uzwiązkowieniem. Działają tu wszystkie reprezentatywne centrale związkowe, tzn. FZZ, NSZZ „S” i OPZZ i inne, które mogą być naturalnym inicjatorem, propagatorem i zapleczem dla tworzenia nowych SP.

Z analizy przedmiotu (np. por. B.Chomątowska, SP bez szans na wsparcie, Rzeczpospolita, 20.08.2010). wynika jednak, że przed inicjatorami SP stawiane są istotne bariery-wys.koszty wykonania wymaganej dokumentacji ekonomicznej celem pozyskania poręczeń i kredytów, doradztwa, procedury biurokratyczne, niski poziom świadomości ekonomicznej załóg prac. i doświadczeń zarządów i rad nadzorczych SP oraz grup inicjatywnych SP m.in. w zakresie przekonania pracowników do nabycia udziałów w spółce, przygotowania ofert kupna dla właściciela(MSP),uzyskanie gwarancji kredytowych (BGK), montażu finansowego, etc..

Bariery te wpływają na nieskuteczność powstawania SP w minionym dwudziestoleciu, mimo wysokich aspiracji pracowników i kadry managerskiej do partycypacji we własności i zarządzaniu. Analizy własne FZZ wskazują na konieczność wsparcia SP przez centralę związkową. Do FZZ zwracają się załogi z branż górnictwa węgla kamiennego, energetyki, PKP etc., co potwierdza zgłoszenie się 14 firm zainteresowanych PP do MG)

W związku z powyższym podjęto decyzję o realizacji w latach 2011-2014 projektu, którego celem głównym jest wypracowanie modelowych rozwiązań i narzędzi w zakresie aktywowania członków załóg pracowniczych firm, objętych planami prywatyzacyjnymi, pracodawców i JST do inicjowania SP w oparciu o kompleksową analizę stanu i potrzeb oraz ich przetestowanie, popularyzację i wdrożenie.

Cele szczegółowe to: zaang.pracown.i pracod.w procesy zmian, promocja roli SP w restr.i popularyzacja koncepcji SP i spółek obywatelskich(SO),podniesienie kompetencji i dostarczenie wiedzy grupie docelowej w zakresie PP, opracowanie produktu finalnego (PF) poradnika.

Projekt angażuje organizacje i jednostki, mające bezpośredni wpływ na procesy prawidłowego prosperowania i inicjacji SP tj. zarządy SP i załóg firm zainteresowanych PP, liderów zw. 5 w/w branż (wybranych spośród 13 zadeklarowanych firm z listy MG), Pracodawców RP i JST. Pracodawcy RP mają znaczny wpływ w środowisku zarządów firm, których włączenie się w proces tworzenia SP zwiększy znacząco szanse sukcesu tych przedsięwzięć. JST(w szczególności ich zarządy), uzyskują określone przychody z tytułu podatków pobieranych od firm działających na ich terenie, a koncepcja MG zakłada możliwość ich udziału w SP. Wybór grupy docelowej jest wobec powyższego celowy i uzasadniony.

 

Joomla Templates by Joomla51.com