By A Web Design

Przedstawiamy wyniki przygotowanego w ramach projektu „Spółki pracownicze – przepis na sukces” raportu z badań dotyczącego prywatyzacji pracowniczej, opublikowanego w październiku 2011 r. Raport przygotowany został przez socjologów: prof. Pawła Ruszkowskiego, dr Pawła Matuszewskiego i mgr Macieja Chudkiewicza. Pełny raport można pobrać klikając tutaj.

1.Prywatyzacja pracownicza w opinii członków Forum Związków Zawodowych. Badania ilościowe

  • Z badań wynika, że respondenci mają umiarkowanie negatywnie oceniają prywatyzację z punktu widzenia korzyści dla polskiej gospodarki. Najczęściej wybieraną odpowiedzią była odpowiedź ambiwalentna (38%), ale jednocześnie ponad 1/3 badanych (36%) wyraziła przekonanie, że prywatyzacja jest niekorzystna. Ponad dwa razy mniej ankietowanych (16%) było przeciwnego zdania stwierdzając, że prywatyzacja jest korzystna.
  • We wszystkich branżach prywatyzacja kojarzy się zdecydowanie negatywnie. Dla ponad 50% badanych oznacza ona likwidację miejsc pracy, bezrobocie, wyprzedaż majątku narodowego, złodziejstwo, korupcję lub wyzysk pracowników. Uogólniając, skojarzenia negatywne najczęściej występowały w branży pocztowej i kolejowej, w mniejszym stopniu w branży chemicznej a w najmniejszym w górnictwie węgla kamiennego i sektorze elektroenergetycznym. Zestawienie wyników z badaniami prowadzonymi przez CBOS na próbie ogólnopolskiej pozwala zauważyć, że środowiska pracownicze stanowią wyraźnie odrębną część opinii publicznej i mają znacznie bardziej negatywny niż ogół społeczeństwa stosunek do prywatyzacji. Uzyskane dane wskazują, że wśród członków Forum Związków Zawodowych istnieje dość znaczny potencjał oporu wobec zmian własnościowych w dotychczasowej formule. Dodatkowo, wydaje się on być szczególnie silny w branżach o dość niestabilnej sytuacji organizacyjno-własnościowej (w PKP i na Poczcie Polskiej).
  • W każdej branży poza górnictwem węgla kamiennego odsetek odpowiedzi, że prywatyzacja jest niekorzystna przeważał nad odsetkiem wypowiedzi, że prywatyzacja jest korzystna (w górnictwie oba odsetki były niemalże na tym samym poziomie). Warto na te wyniki popatrzeć w kontekście badań ogólnopolskich. Wg badań CBOS (2009) na próbie ogólnopolskiej zależności te są odwrotne. Odsetek Polaków, którzy uważają, że prywatyzacja była korzystna dla polskiej gospodarki jest większy od tych, którzy uważają, że była ona niekorzystna. Dane te wskazują, opór wobec zmian własnościowych w dotychczasowej formie jest szczególnie silny wśród tych, których te zmiany bezpośrednio dotykają – załóg przedsiębiorstw przemysłowych.
  • W każdej branży poza górnictwem węgla kamiennego odsetek badanych, którzy stwierdzali, że oni sami oraz ich rodziny stracili na zmianach w kraju był wyższy od Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego odsetka osób, którzy uważali, że na zmianach zyskali. Taki stan świadomości załóg w istotny sposób może wzmacniać opór wobec zmian.
  • Prywatyzacja pracownicza jest odbierana lepiej niż prywatyzacja w ogóle. Prawie połowa badanych (49,1%) pozytywnie odnosi się do pomysłu prywatyzacji pracowniczej jako formy przekształceń własnościowych firm państwowych w ich branży. Przeciwnicy tej koncepcji stanowią jednak ponad 1/3 ogółu badanych.
  • Istnieje dodatnia korelacja między wiedzą na temat zasad działania spółek pracowniczych a poparciem dla tej koncepcji. Im ta wiedza jest większa, tym większe jest poparcie. Prowadzi to do wniosku, że to nie sama idea prywatyzacji pracowniczej, ale brak ogólnej wiedzy o tym, czym jest, stanowi źródło negatywnych i ambiwalentnych postaw. W związku z tym wydaje się, że odpowiednie szkolenia w znacznym stopniu mogłyby zredukować opór wobec tego typu zmian a także przemienić dotychczasowego postawy w bardziej pozytywne.
  • W ocenie respondentów związki zawodowe mają do spełnienia istotną rolę na szczeblu przedsiębiorstw. Badani wskazywali w swoich odpowiedziach, że oczekują iż związki będą dalej pełnić swoją tradycyjną rolę, tj. współdecydować o sprawach socjalnych i bronić przed zwolnieniami. Nieco mniej respondentów uważało, że związki zawodowe powinny mieć wpływ na zarządzanie firmą, czy współudział w wyborze kadry zarządzającej. Może się to wiązać z tradycyjnym obrazem związków zawodowych, które stoją po przeciwnej stronie niż zarząd przedsiębiorstwa.
  • Wg badanych w największym stopniu na aktywność pracowników w zakresie tworzenia spółek pracowniczych mogą wpłynąć rozwiązania, które obejmują różnego rodzaju przywileje ekonomiczne. Na podstawie zebranych danych można postawić hipotezę, że w znacznym stopniu o stosunku załogi do prywatyzacji pracowniczej decyduje zaspokojenie ich interesów materialnych. Niemniej duże znaczenie mają także czynniki organizacyjne umożliwiające wzajemne wsparcie i wymianę informacji oraz szkolenia. Wprowadzenie takich rozwiązań, gwarancji i szkoleń prawdopodobnie przyczyniłoby się do zwiększenia odsetka respondentów popierających prywatyzację pracowniczą jako pomysł na przeprowadzenie przekształceń własnościowych firm państwowych w ich branży.
  • Zebrane dane pokazują, że chęć zakupienia akcji spółki pracowniczej istotnie zależy od ogólnej wiedzy na temat zasad działania takich spółek. Im ta wiedza jest większa, tym większa skłonność do zakupienia akcji. Stanowi to ważny element przy podejmowaniu decyzji o ewentualnych szkoleniach dla załóg.
  • Najbardziej skłonni do ewentualnego zakupienia akcji spółki pracowniczej są pracownicy branży chemicznej (68,7%) i górnictwa węgla kamiennego (72,9%). Wydaje się, że można to traktować jako dość wyraźny sygnał, że pracownicy tych branż są zainteresowani prywatyzacją pracowniczą. Najmniej skłonni do zakupu akcji Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego byli natomiast respondenci z branży kolejarskiej (41,9% uznało, że kupiłoby akcje spółki pracowniczej).
  • Ankietowani, którzy zadeklarowali skłonność do zakupu akcji spółki pracowniczej średnio byli gotowi przeznaczyć na ten cel 4363 zł. Należy jednak zauważyć, że połowa badanych podała kwoty poniżej 2500 zł a najczęściej było to 1000 zł. Zatem nawet na poziomie niezobowiązujących deklaracji środowiska pracownicze wolą raczej, aby ich osobisty wkład nie był zbyt obciążający dla domowego budżetu. Wielkość podawanej kwoty istotnie różniła się w poszczególnych branżach. Najwięcej deklarowali pracownicy z branży elektroenergetycznej (średnia – 9006 zł, mediana – 10000 zł), z górnictwa węgla kamiennego (średnia 3854 zł, mediana 3000 zł), z branży chemicznej (średnia 3650 zł, mediana 3000 zł), z branży kolejowej (3095 zł, mediana 1500 zł) a najmniej z ankietowani z Poczty Polskiej (średnia 1481 zł, mediana 1000 zł).
  • W przypadku możliwości uzyskania niskoprocentowego kredytu pod zastaw akcji wśród wszystkich branż poza elektroenergetyczną i pocztową dominowała deklaracja wzięcia kredytu na kwotę od 5 do 10 tys. zł. Wśród respondentów z branży elektroenergetycznej najwięcej osób zadeklarowało kwoty powyżej 10 tys. zł. W przypadku branży pocztowej 26,7% pracowników w ogóle nie zdecydowałoby się na kredyt a 32,0% odpowiedziało „trudno powiedzieć”. Jest to branża, która prawdopodobnie jest najbardziej sceptyczna do ogólnej idei prywatyzacji pracowniczej.

 

2.Perspektywy prywatyzacji pracowniczej w opinii ekspertów z branży chemicznej, elektroenergetycznej, górniczej, kolejowej i pocztowej. Badania jakościowe

  • Badania wskazują, że sytuacja organizacyjno-własnościowa branży w istotny sposób warunkuje sposób podejścia do prywatyzacji pracowniczej. W elektroenergetyce i górnictwie, gdzie sytuacja ta jest względnie stabilna można mówić o umiarkowanym zainteresowaniu tworzeniem spółek pracowniczych. Natomiast w kolejnictwie i usługach pocztowych, gdzie występują elementy kryzysowe, a sytuacja organizacyjno własnościowa nie jest jasna dominuje obawa o przyszłość firm, połączona z nieufnym podejściem do wszelkich propozycji zmian. O pewnej odrębności postaw badanych można mówić w przypadku branży chemicznej, gdzie poziom zainteresowania prywatyzacją pracowniczą jest relatywnie wysoki, a koncepcja dalszych przekształceń własnościowych bliżej nieokreślona.
  • Kluczową barierą dla procesu powstawania i rozwoju spółek pracowniczych wydaje się brak wiedzy załóg o mechanizmach funkcjonowania gospodarki rynkowej. Konstatacja ta w pełni potwierdza wyniki badań ilościowych. Ponadto można ją uznać za empiryczną weryfikację założeń projektu, którego głównym produktem jest poradnik zawierający praktyczną wiedzę o zasadach tworzenia i mechanizmach funkcjonowania spółek pracowniczych. Ważnym wnioskiem dla praktyki upowszechniania produktów projektu jest opinia badanych, iż decyzja o powołaniu spółki pracowniczej jest zwykle wyborem negatywnym. Pracownicy, najczęściej przy wsparciu związków zawodowych, podejmują inicjatywy właścicielskie, aby ratować firmę przed likwidacją (upadłością) lub uniknąć prywatyzacji przez inwestora zewnętrznego. W tym kontekście istotne znaczenie ma propagowanie dobrze działających spółek pracowniczych, żeby inspirować działania oparte na motywacjach pozytywnych, typu usprawnijmy naszą firmę.
  • Większość ekspertów skłania się ku koncepcji spółek pracowniczych traktowanych, jako zaplecze usługowe dużych firm produkcyjnych. Ryzyko związane z przejęciem przez pracowników dużych organizacji gospodarczych jest postrzegane, jako bardzo duże. W branżach o akceptowalnym status quo trudno o artykulację powodów skłaniających związki i załogi do podejmowania tego typu ryzyka.
  • Stanowisko związków zawodowych wobec prywatyzacji pracowniczej obejmuje kilka aspektów. W branżach o stabilnej sytuacji organizacyjno-własnościowej oraz charakteryzujących się wysokim poziomem pracowniczych gwarancji socjalnych zainteresowanie związków zawodowych procesem tworzenia spółek pracowniczych jest niewielkie. Z kolei w branżach aktualnie restrukturyzowanych prywatyzacja pracownicza podobnie jak inne projekty modernizacyjne budzi nieufność i obawy. Poziom zainteresowania związków prywatyzacją pracowniczą rośnie w sytuacji zagrożenia upadłością oraz prywatyzacją przez inwestora zewnętrznego.
  • Polityka gospodarcza państwa faktycznie ignoruje prywatyzację pracowniczą. Nie ma żadnych efektywnie stosowanych mechanizmów wspierających. Można natomiast wskazać przykłady działań zniechęcających inicjatorów spółek pracowniczych. Działania te są podejmowane bezpośrednio przez resort Skarbu Państwa lub przez zarządy spółek kontrolowanych przez MSP.
  • Dla działań o charakterze upowszechnieniowym i mainstreamowym istotne znaczenie ma realizacja następujących zadań zawartych w projekcie: dostarczenie wiedzy z zakresu tworzenia i funkcjonowania spółek pracowniczych; popularyzacja dobrych praktyk; uzyskanie większego zaangażowania central związkowych w popularyzację prywatyzacji pracowniczej; poszukiwanie sojuszników dla prywatyzacji pracowniczej w środowiskach pracodawców oraz samorządowców; przygotowanie zmian legislacyjnych tworzących korzystne warunki organizacyjne dla powstających spółek pracowniczych.

 

 

Joomla Templates by Joomla51.com